Büyük Köy Aydın

Aydın, on iki yılı aşkın süredir büyükşehir statüsünde. Bu süre boyunca kenti yöneten Özlem Çerçioğlu’nun önünde, Aydın’ı çağdaş, yaşanabilir ve gelişmiş bir kent durumuna getirmek için yeterince zaman vardı. Ancak çevre illerde ve benzer büyüklükteki şehirlerde yaşanan değişimi gördükçe insan ister istemez şu soruyu soruyor: Aydın neden aynı ölçüde bir gelişim gösteremedi? Ekonomiden kültür ve sanata, ulaşımdan şehir planlamasına kadar pek çok alanda neden beklenen sıçramayı yapamadı?

Geçtiğimiz günlerde kısa bir Ankara ziyaretinin ardından dönüş yolunda Afyonkarahisar’da zaman geçirme fırsatımız oldu. Bu fırsatı değerlendirerek kentin tarihi yapılarını, eski Afyon evlerini, çarşılarını, müzelerini, parklarını ve mesire alanlarını gezdik. Gördüklerimiz yalnızca bir şehrin doğal ve tarihi güzelliklerinden ibaret değildi. Aynı zamanda şehircilik anlayışının, kamusal alanlara verilen önemin ve yerel yönetim yaklaşımının kent yaşamını nasıl değiştirebildiğini gösteren örneklerle karşılaştık.

Açıkçası şaşırdık. Çünkü karşımızda yalnızca geçmişinden kalan eserleri korumaya çalışan bir kent değil, bu mirası bugünün yaşamıyla buluşturmayı başaran bir şehir vardı.

Afyonkarahisar’da tarihi çarşı bölgesinin canlılığı dikkat çekiciydi. Sokaklar temiz, çevre düzenlemeleri özenli, tarihi yapılar bakımlıydı. Restore edilmiş eski Afyon evlerinin bulunduğu bölgede geçmişle bugün arasında kurulan bağ, kentin kimliğini görünür kılıyordu. Çarşıların, müzelerin ve tarihi eserlerin tanıtımı da ziyaretçilerin kenti tanımasını kolaylaştırıyordu.

Bütün bunları gezerken kendimize şu soruyu sorduk: Bir şehri yaşanabilir kılmak için ne gerekiyor?

Yanıt, yalnızca yeni yollar yapmak ya da beton yapılar yükseltmek değildi. Asıl mesele, kentin sahip olduğu değerleri korumak, onları insanlarla buluşturmak ve gündelik yaşamın bir parçası durumuna getirmekti.

Daha da önemlisi, kentin gelişimi için farklı kurumların birlikte hareket edebildiğini gördük. Yerel yönetimlerin, merkezi yönetimin ilgili kuruluşlarının, üniversitelerin ve demokratik kitle örgütlerinin ortak hedefler doğrultusunda çalışması, şehirlerin gelişmesinde önemli bir avantaj yaratıyor. Elbette her projenin arkasında ortak aklın bulunduğunu söylemek için ayrıntılı bir değerlendirme gerekir. Ancak gözlemlediğimiz tablo, kurumlar arası iş birliğinin kent yaşamına nasıl yansıyabileceğini düşündürmeye yetiyordu.

Modern yollar, düzenlenmiş kavşaklar, kültür merkezleri, sosyal alanlar ve bakımlı çevreler. Bunlar birbirinden kopuk yatırımlar değil, bütüncül bir şehircilik anlayışının parçaları olmalı.

Peki, Aydın’da neden aynı bütünlüğü yeterince hissedemiyoruz?

Yol güzergahında ve Afyonkarahisar’da gördüğümüz parklar ile mesire alanları da ayrıca dikkat çekiciydi. İnsanlar çocuklarıyla, torunlarıyla, aileleriyle açık havada vakit geçirebiliyor; ağaçların arasında dinlenebiliyor, şehrin gürültüsünden uzaklaşabiliyordu.

Bu alanların asıl değeri, yalnızca güzel görünmelerinden kaynaklanmıyordu. İnsanlara nefes alabilecekleri, bir araya gelebilecekleri ve kent yaşamından keyif alabilecekleri ortak mekanlar sunuyorlardı.

Bazı düzenlemelerde ağaçların korunmasına gösterilen özen de dikkatimizden kaçmadı. Yapıların çevresindeki doğal unsurların mümkün olduğunca yaşatılması, şehircilikte tercihlerin nasıl yapılabileceğini gösteriyordu. Çünkü çağdaş kent anlayışı, doğayı önüne çıkan bir engel olarak değil, korunması gereken bir değer olarak görür.

Üstelik Afyonkarahisar büyükşehir belediyesi statüsünde bile değildi. Öyleyse mesele yalnızca büyükşehir unvanına sahip olmak mı? Daha geniş bir bütçeye, daha fazla idari yetkiye ve daha büyük bir nüfusa sahip olmak tek başına başarı için yeterli mi?

Gördüklerimiz, bu soruların yanıtının hayır olduğunu düşündürdü. Elbette her kentin bütçesi, nüfusu, coğrafyası ve ihtiyaçları farklıdır. Afyonkarahisar ile Aydın’ı bütün koşulları eşitmiş gibi karşılaştırmak doğru olmaz. Ancak kentlerin temizliği, tarihi mirasın korunması, kamusal alanların niteliği ve kurumlar arası iş birliği konusunda sorular sormak için aynı koşullara sahip olmaları da gerekmiyor.

Büyükşehir olmak, büyük işler yapmanın garantisi değildir. Asıl mesele, sahip olunan yetkiyi ve kaynakları halkın yaşam kalitesini yükseltmek için nasıl kullandığınızdır. Önemli olan vizyona sahip olmaktır.

Aydın’a döndüğümüzde hissettiğimiz şey, yalnızca başka bir şehirden etkilenmiş olmanın verdiği geçici bir şaşkınlık değildi. Kendi kentimizle ilgili bir muhasebe yapma ihtiyacıydı.

Doğal güzellikleriyle, tarımsal zenginliğiyle, turizm potansiyeliyle, tarihi mirasıyla ve coğrafi avantajlarıyla Aydın’ın önünde önemli fırsatlar bulunuyor. Denizden antik kentlere, verimli tarım alanlarından kültürel değerlere kadar pek çok olanağa sahibiz. Buna rağmen bu avantajları bütüncül bir kent vizyonuyla değerlendirebildiğimizi söylemek ne kadar mümkün?

Neden kent merkezinde yürümek her yerde aynı rahatlığı sunmuyor? Neden kaldırımların niteliği, erişilebilirlik, trafik ve otopark sorunları halen gündemimizde? Neden sosyal ve kültürel yaşamı besleyecek kamusal alanlar, tiyatro ve konser olanakları, amatör sanatçılara açık kültür merkezleri ve spor alanları konusunda daha fazlasını bekliyoruz?

Neden Aydın’ın tarihi ve kültürel değerleri, kentin günlük yaşamına ve ekonomik gelişimine daha güçlü biçimde yansımıyor?

Bu soruların yanıtı, tek tek projelerin sayısına bakılarak bulunamaz. Çünkü şehircilik, birbirinden bağımsız yatırımların toplamından ibaret değildir. Bir kentin başarısı, yapılan işlerin sayısından çok, bu işlerin kentlinin yaşamında yarattığı değişimle ölçülür.

Boru döşemekle, battı çıktı yapmakla, bulvarı yapıp yıkmakla büyükşehir olunmuyor. Elbette altyapı yatırımları gereklidir. Su ve kanalizasyon hatlarının yenilenmesi, yolların yapılması, kavşakların düzenlenmesi, ulaşımın geliştirilmesi bir belediyenin temel görevleri arasındadır. Bunları küçümsemek ya da gereksiz görmek mümkün değildir.

Ancak asıl sorun, bu hizmetlerin tek başına bir başarı ölçütü olarak sunulmasıdır. Bir battı çıktı yapmak, birkaç kilometre yol açmak, kilometrelerce boru döşemek veya çakma toplu ulaşım sistemine yeni bir ad vermek, kendi başına çağdaş şehircilik anlamına gelmez. Önemli olan, yapılan yatırımın hangi sorunu çözdüğü, kaç insanın yaşamını kolaylaştırdığı ve kente uzun vadede ne kazandırdığıdır.

Üstelik bir projenin gerçek başarısı, yalnızca açılış törenindeki görüntülerle değil, yıllar sonra da işlevini yerine getirip getirmediğiyle anlaşılır.

Yol yapıyorsunuz; peki, yayalar nereden yürüyecek? Kaldırımlarınız gerçekten kullanılabilir mi? Engelli yurttaşlarınız bağımsız biçimde hareket edebiliyor mu? Trafik sorunu azalıyor mu, yoksa yalnızca başka bir noktaya mı taşınıyor? Park yapıyorsunuz; peki, çocuklar için güvenli mi, yaşlılar için erişilebilir mi? Kültür merkezleri açıyorsunuz; peki, halkın kullanımına ne ölçüde açık?

İşte şehircilik tam da bu sorulara verilen yanıtlarla anlam kazanıyor. Büyükşehir belediyeciliği, yalnızca altyapı yapmak değil, insanların hayatını kolaylaştırmaktır. Kentin bütün kaynaklarını, bütün mahallelerini ve bütün yurttaşlarını dikkate alan bir planlama anlayışı geliştirmektir.

Bir kentin geleceğini belirleyen en önemli unsurlardan biri, nasıl bir yaşam hedeflediğidir. Plansız büyüme ile planlı gelişme arasındaki fark, yıllar içinde sokaklarda, trafikte, yeşil alanlarda, konutlarda ve insanların yaşam kalitesinde ortaya çıkar.

Aydın’ın ihtiyacı, yalnızca bugünün sorunlarına geçici çözümler üretmek değildir. Tarım alanlarını koruyan, doğal kaynakları gözeten, iklim değişikliğine hazırlıklı, toplu ulaşımı geliştiren, yaya ve bisiklet ulaşımını destekleyen, kültür ve sanatı gündelik hayatın parçası durumuna getiren bir kent vizyonudur.

Bunun için katılımcı planlama gerekir. Mahalle sakinlerinin, meslek odalarının, şehir plancılarının, mimarların, üniversitelerin ve sivil toplum kuruluşlarının karar süreçlerine anlamlı biçimde katılması gerekir. Merkezi yönetimle yerel yönetimin yetki tartışmalarına sıkışmadan, kentin ortak ihtiyaçları için iş birliği yapması gerekir.

En önemlisi de yapılanların hesabının halka açık biçimde verilmesi gerekir. Hangi proje neden seçildi? Ne kadara mal oldu? Hangi ihtiyacı karşıladı? Alternatifleri değerlendirildi mi? Sonuçları ölçüldü mü?

Büyükşehir vizyonu, yalnızca büyük projeler tasarlamak değildir. Kaynakları doğru kullanmak, öncelikleri doğru belirlemek ve geleceği bugünden planlamaktır.

Aydın’da bu anlayışın ne ölçüde hayata geçirildiği ise yönetimin önündeki en önemli sınavlardan biridir.

Aydın’ı çok seviyoruz, daha iyisini istiyoruz. Aydın’a döndüğümüzde hissettiğimiz duyguyu tek bir cümleyle anlatabiliriz: Kendi kentimizde daha iyisini hak ettiğimizi düşünüyoruz.

Bunu söylerken Aydın’ın bütün güzelliklerini yok saymıyoruz. Kentimizin değerlerini, potansiyelini ve insanlarının emeğini biliyoruz. Tam da bu nedenle mevcut durumla yetinmek istemiyoruz.

Aydın, yalnızca büyükşehir tabelası taşıyan bir kent olmamalı. İnsanların kaldırımlarda rahatça yürüyebildiği, çocukların güvenle oynadığı, yaşlıların dinlenebildiği, engelli yurttaşların kent yaşamına eşit biçimde katılabildiği, trafik sorununun akılcı çözümlerle azaltıldığı bir şehir olmalı.

Tarihi değerlerini koruyan, kültür ve sanata alan açan, yeşil alanlarını çoğaltan, tarımını ve doğasını gözeten, sosyal yaşamı güçlendiren bir kent. Kısacası, insanı merkeze alan bir şehircilik anlayışına ihtiyacımız var.

On iki yılı aşkın büyükşehir deneyiminin ardından Aydınlıların sormaya hakkı olan soru şudur: Büyükşehir olduk; peki, neden büyükşehir gibi yaşayamıyoruz?

Bu soruya verilecek yanıt, yapılan yatırımların uzun bir listesinden ibaret olmamalı. Aydınlıların günlük yaşamında gözle görülür bir iyileşmeyi ortaya koymalı. Çünkü mesele yalnızca yol, kavşak, boru ya da beton değil. Mesele, nasıl bir kentte yaşamak istediğimizdir.

Biz Aydın’ı seviyoruz. Aydın’da yaşamaktan gurur duymak, kentimizin gelişimini görmek ve daha iyi koşullarda yaşamak istiyoruz. Tek derdimiz bu.

Aydın büyükşehir olabilir. Ama büyükşehir olmanın gerçek anlamı, tabelada değil, insanların yaşamında ortaya çıkar. Vizyoner projelere gereksinim var. O da Ö. Çerçioğlu’nda yok.

“Vizyonu olmayan lider, yönünü kaybetmiş bir kalabalığın önünde yürüyen kişidir.” (Anonim)