Avrupa'dan Ermenistan çıkarması: Rusya'nın arka bahçesine yarış

Küresel jeopolitik kırılmaların birbiri ardına yaşandığı bir dönemde 50 ülkenin liderlerini bir araya getiren Avrupa Siyasi Topluluğu (EPC) zirvesi, Ermenistan’da başladı.

Ortadoğu’daki çatışma, Transatlantik ilişkilerdeki gerilim ve Rusya’ya karşı cepheleşmenin gölgesinde gerçekleştirilen zirve, etki alanını artırmak isteyen Avrupa’nın yanı sıra Erivan için de tarihi bir dönüm noktasına işaret ediyor.

Rusya'nın Ukrayna'yı işgali sonrasında 2022'de Avrupa'nın geleceğine ilişkin siyasi ve stratejik tartışmalar için kurulan bir hükümetler arası platform olan EPC’nin "Geleceği İnşa Etmek: Avrupa'da Birlik ve İstikrar" temasıyla düzenlenen 8. zirvesi, Ermenistan’ın başkenti Erivan’da başladı.

Avrupa Birliği (AB) üyesi 27 ülkenin yanı sıra Brüksel ve NATO’dan üst düzey bürokratlar, Batı Balkan ülkeleri, Azerbaycan, Gürcistan, İngiltere, Ukrayna ve Türkiye dâhil yaklaşık 50 ülkeden liderler ve yetkililer, Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan’ın ev sahipliğinde bir araya geldi. Zirvede Türkiye’den Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz yer aldı.

CARNEY DE ZİRVEDE

ABD’yle gerilen ilişkiler ve uluslararası düzene dair çıkışlarıyla dikkat çeken Kanda Başbakanı Mark Carney de katılımcılar arasında yer aldı. Paşinyan’la birlikte zirvenin eş başkanlığını üstlenen Avrupa Konseyi Başkanı Antonio Costa, “Avrupa ve Kanada’nın sadece benzer görüşe sahip ortaklar olmadığını; birlikte barışı, ortak refahı ve çok taraflılığı savunmak için küresel bir ittifak kurduklarını” söyledi.

AB’DEN ÇIKARMA

AB Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, yaptığı açıklamada, zirvede ilk olarak enerji konusunun ele alınacağını dile getirirken “enerjide bağımlılıktan kurtulma” vurgusu yaptı. "Kendimizi savunup koruyabilmek için askeri kapasitemizi artırmalıyız” diyen von der Leyen, diğer önemli unsurun da güvenilir tedarik zincirleri olduğuna dikkat çekerek “Ortaklıklarımızı artırıyoruz” dedi. Ülkedeki siyasi ortamda gerilimin arttığı bir dönemde Haziran ayındaki kritik seçimlere hazırlanan Ermenistan Başbakanı Paşinyan ise, platformun Ermenistan ile Azerbaycan arasında barışın tesisinde kritik rol oynadığını söyledi.

‘BAKÜ İLE BARIŞTIK’

2022 yılında düzenlenen EPC zirvesinde Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev ile “oyun değiştirici” bir karar aldıklarını belirten Paşinyan, bunun barış sürecinin temelini oluşturduğunu ve Ağustos 2025’te Washington’da düzenlenen barış zirvesine giden yolu açtığını kaydetti.

ABD Başkanı Donald Trump'ın desteğiyle barış deklarasyonu imzalandığını belirten Paşinyan “İki yıldır ateş açılmadı ve can kaybı yaşanmadı. Bu, bağımsızlığımızdan bu yana eşi görülmemiş bir durumdur” dedi.

TRUMP YOLU VURGUSU

Paşinyan “Şimdi, Uluslararası Barış ve Refah İçin Trump Rotası (TRIPP) projesini hayata geçirme aşamasındayız. Bu proje, bölgesel ulaşım hatlarının açılması ve doğu-batı ile kuzey-güney ekseninde yeni uluslararası güzergâhların oluşturulmasıyla barışa katkı sağlayacaktır” ifadelerini kullandı.

Eski Sovyet cumhuriyeti Ermenistan, son yıllarda dikkatini Kafkaslar’dan Ukrayna cephesine yoğunlaştıran Rusya’dan kademeli olarak uzaklaştı. Paşinyan liderliğindeki hükümet, “çeşitlendirme” stratejisi altında Batı ile ilişkilerini ilerletme arayışında.

Avrupa ile Asya’yı bağlayan konumu nedeniyle Ermenistan, jeopolitik hesaplaşmaların merkezindeki yerlerden biri. 35 yılda dört kez savaşan Bakü ve Erivan’ı Ağustos 2025’te “barıştıran” Trump, Çin’in “Kuşak Yol” projesine karşı Zengezur Koridoru’nu 99 yıllığına kiralayarak Rusya'nın ‘‘arka bahçesi’’ Güney Kafkasya’ya resmen girmişti.

BRÜKSEL’İN HAMLESİ

ABD ile yaşanan gerilimlerin gölgesinde askeri, ekonomik ve siyasi olarak bağımsız küresel bir aktör olma arayışına giren Avrupa ise, Rusya’nın etki alanını kısıtlamak için Kafkaslar’a olan ilgisini son yıllarda artırdı.

Paşinyan yönetiminde dış politikasını tekrar şekillendiren Ermenistan, geçen yıl AB üyelik yolundaki ülkeler arasına girdi.

Öte yandan Erivan’ın, ülkede hala barış gücü bulunduran Moskova ile derin siyasi ve ekonomik bağları sürüyor.

Öte yandan AB, geçen ay Ermenistan için yeni bir sivil misyon onaylamıştı. “Rus dezenformasyonuna, siber saldırılara ve yasadışı mali akışlara” karşı oluşturulan bu yapının, Ermenistan’daki seçimler öncesi “demokratik dayanıklılığını güçlendirmeyi ve hibrit tehditlerle mücadeleye destek olmayı amaçladığı” belirtilmişti.

Zirveye video bağlantı ile katılan Azerbaycan Cumhurbaşkanı Aliyev de Ermenistan ile barış sürecinde önemli adımlar atıldığına değinerek, “Trump Uluslararası Barış ve Refah Yolu’nun” pratik faydalarını görmeye başladıklarını söyledi.

"Bugün Azerbaycan ve Ermenistan arasında barış bir gerçekliktir" diye konuşan Aliyev, Bakü aleyhine aldığı kararlarla Avrupa Parlamentosu’nun “barış sürecini desteklemek yerine sabote etmeyi tercih ettiğini” söyledi.

Macron’dan ‘stratejik bağımsızlık’ vurgusu



Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, Erivan’daki zirvede yaptığı konuşmada “dışa ciddi bağımlılıkları olan sektörlerde stratejik özerkliklerini güçlendirmeleri gerektiğini” kaydetti.

Ermenistan’ın “8 yıl önce Rusya’nın uydusu olarak görüldüğünü” belirten Macron, Paşinyan’ın “kadife devrim” yaparak ülkesi için riskleri azalttığını kaydetti.

“Savunma ve güvenlik konusunda ABD şemsiyesinden bahsettiğimizde bağımlılıklarımızın bedelini ödüyoruz” diyen Macron, aynı şekilde Çin'e olan bağımlılıklarının da muhtemelen bir bedeli olacağını belirtti.

Macron, Avrupalıların işbirliklerini çeşitlendirmesi gerektiğini savunarak “karşı karşıya oldukları başlıca riskin Çin ve ABD arasındaki yüzleşmenin hızlanması” olduğunu kaydetti.

Trump’ın ticari gemileri Hürmüz Boğazı’ndan çıkarmaya yönelik Özgürlük Projesi'ni hedef alan Macron, "Bana belirsiz gelen bir noktada herhangi bir askeri operasyona katılmayacağız” dedi.

Macron, çözümün ancak ABD ve İran'ın koordineli bir şekilde boğazı yeniden açmasıyla mümkün olacağını ileri sürdü.
NATO: Avrupa mesajı aldı

Erivan’daki EPC zirvesinde ABD ve İsrail’in İran’a saldırılarıyla başlayan çatışmalar ile ABD ve Avrupa arasında yaşanan gerilim de gündemdeydi.

NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, ABD Başkanı Trump’ın İran’a karşı savaşa destek vermemeleri dolayısıyla “hayal kırıklığı” yaşadığını ancak “Avrupa'nın gerekli mesajı aldığını ve adım attığını” söyledi.

“Bugün birçok ülkenin ikili anlaşmalar çerçevesinde üs taleplerinde ve lojistik destek konularında gerekli adımları attığını görüyoruz” diyen Rutte, Avrupa’nın NATO harcamalarını artırarak “daha güçlü bir ittifak için sorumluluğunu artırdığını” söyledi.