Akaryakıt tabelasında 3 haneli dönem: Depo doldurmak binlerce lira

Enerji piyasası ABD ve Batı destekli savaşların yarattığı sonuçlardan etkilenirken yurt genelinde de akaryakıt fiyatlarına tarihi zam beklentisi oluştu. Kimi zaman mazot veya dizel diye de ifade edilen motorinin litre fiyatına devasa zam bekleniyor.

Bugünden itibaren geçerli olacağı ifade edilen zamla tabelalarda 3 haneli fiyat dönemi başlayacak.

Sektör kaynaklarına göre motorinin litre fiyatına bugünden itibaren 6 lira 62 kuruş zam yapılması gündemde. Fiyat artışlarıyla motorinin litresi İstanbul’da 95 liranın, Ankara ve İzmir’de ise 96 liranın üzerine çıkacak.

YENİ OVP’DE DE YER ALIYOR

Ayın başında ekonomi yönetiminin duyurduğu Orta Vadeli Program’da (OVP) 2026 enerji ithalatı tahmini 71 milyar dolara çıkarıldı. Bu tahmin, önceki OVP’de 63 milyar dolar düzeyindeydi. Enerji fiyatlarındaki artış, gıdadan barınmaya, ulaşımdan ticarete fiyatları artış yönünde etkileme tehlikesi barındırırken Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın enflasyonu düşürmedeki başarısızlığı için de kullanışlı bir gerekçe oldu. TCMB’nin yılın 3’üncü Enflasyon Raporu’nda da enerji fiyatlarına yer ayrılmış, "2026 yılında enflasyonun seyrinde gıda ve enerji fiyatları öne çıkmıştır" denilerek "enflasyonla mücadele" için sıkı para politikasının korunacağı ifade edilmişti.

Ekonomi yönetimi, 13 Ağustos’ta pompa fiyatlarını dizginlemek için eşel-mobil sistemini devreye alsa da bu uygulama 1 Eylül’de sona erdi.

Karar öncesinde litre başına 7,74 TL düzeyinde bulunan fiili ÖTV’nin sıfırlanması, KDV etkisiyle birlikte pompa fiyatında yaklaşık 9,29 TL’lik düşüş yaratmıştı. Aynı kararla motorin için yıl sonuna kadar kademeli bir ÖTV takvimi belirlenmişti. 1 Eylül’den itibaren motorinden litre başına 3 TL ÖTV alınmaya başlandı. Vergi Ekim ayında 6 TL’ye, Kasım ayında 9 TL’ye ve Aralık ayında 12 TL’ye yükselecek. 1 Ocak 2027’den itibaren litre başına 13,9006 TL vergi alınacak.

FİYATLAR KATLANARAK ARTTI

Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek’in göreve geldiği Haziran 2023 sonunda İstanbul’da benzinin litre fiyatı ortalama 24 TL, motorinin litresi 23,83 TL ve LPG’nin litresi ise 11,33 TL seviyelerindeydi. Şimşek’in göreve gelişinden bu yana benzin yüzde 234,4, motorin yüzde 301,3, LPG yüzde 208,8 arttı. En sert artış motorinde yaşanırken litre fiyatı o dönemden bu yana yaklaşık 4 katına çıktı.

Yılın başından bu yana da artış motorinde yüzde 72,4, benzinde yüzde 50,5 oranında hesaplandı. 45 litrelik deposu bulunan bir dizel otomobilin deposunu doldurmanın maliyeti yılın başında yaklaşık 2 bin 496 TL iken bugün 4 bin 303 TL’ye çıktı.

TABELALAR DAHİ HAZIR DEĞİL

Akaryakıt fiyatlarının litrede 100 TL eşiğine yaklaşması, akaryakıt dağıtım sektöründe de yeni maliyetleri doğurdu. Ekonomim’de yer alan habere göre Türkiye genelindeki 14 bin istasyonda kullanılan pompaların üçte ikisinde sayaçların 3 haneli rakamları gösterecek donanıma sahip olmaması nedeniyle, sektör yaklaşık 212,5 milyon dolarlık maliyetle karşı karşıya.

Buna göre, Türkiye’deki pompaların yaklaşık üçte biri eski tip mekanik/manuel sayaçlardan oluşuyor, bu pompaların 3 haneli birim fiyatı göstermesi için pompa başına 7 bin dolarlık masraf gerekiyor. Pompaların diğer üçte birlik kısmı da dijital ekrana sahip olmasına karşın yazılım ve anakart mimarisi gereği yalnızca 99,99 TL’ye kadar iki tam basamağı destekliyor. Bu gruptaki cihazların kart ve yazılım dönüşümünden geçmesi için 1500 dolarlık bir maliyet doğuyor. Son yıllarda kurulan ya da altyapısı güncellenen kalan üçte birlik bölüm ise 3 haneli fiyat gösterimine hazır durumda bulunuyor.

BRENT PETROL YÜKSELİYOR

Fiyat artışlarında, ABD’nin saldırdığı İran’ın kritik dağıtım hatlarını tıkaması önemli rol oynuyor. İran, Hürmüz Boğazı’ndaki gemi ticaretini durdururken Yemen’de desteklediği Husiler de Babülmendep Boğazı’ndaki kontrollerini devamlı artırıyor. İran’ın, ABD ile yakın işbirliğindeki Körfez ülkelerinde bulunan enerji altyapısına yönelik saldırıları da fiyatlarda artışa yol açtı.

Ortadoğu’daki saldırıların artmasıyla petrol fiyatları geçen hafta yaklaşık yüzde 9 oranında yükseldi. Brent petrol Temmuz ayından bu yana ilk kez varil başına 100 doların üzerine çıkarak Mayıs ayından bu yana en yüksek seviyesi olan yaklaşık 110 dolara ulaştı. Yükseliş, ABD dizel fiyatlarını ilk kez galonda 6 doların üzerine çıkardı.

Suudi Arabistan’ın Doğu-Batı Petrol Boru Hattı, bir insansız hava aracı saldırısının ardından önceki gün kapatıldı. Suudi Arabistan’ın Hürmüz Boğazı’ndan kaçınmasına ve ihracatını Babülmendep Boğazı üzerinden yönlendirmesine yardımcı olan boru hattının kapatılması, küresel petrol arzının yüzde 4’üne kadarını etkileme potansiyeline sahip. Gelişmeler, petrol fiyatlarının haftaya yüzde 3’lük artışla başlamasına yol açtı. Reuters’e konuşan sektör kaynaklarına göre, boru hattının hizmet dışı kalması nedeniyle Kızıldeniz’deki Yenbu limanının stokları yalnızca beş ila yedi günlük ihracatı karşılayacak kadar.

Dün günde 108,8 dolardan başlayan brent petrol fiyatları gün içinde 109,62 dolara kadar yükseldi. Brent petrolün varil fiyatı önceki gün de 108,47 doları görmüştü.

∗∗∗

GAZZE’DEKİ HASTANELER YAKIT KRİZİNDEN ETKİLENDİ

Gazze’nin Sağlık Bakanlığı Genel Müdürü Munir el-Burş, Dünya Sağlık Örgütü’nün (DSÖ) fon yetersizliği nedeniyle 19 Eylül’den itibaren Gazze’deki 20’den fazla hastane ve sağlık merkezine dizel yakıt tedarikini durduracağını belirterek İsrail’in neden olduğu durumun bir yakıt krizi değil sistematik bir boğma ve öldürme politikası olduğunu ifade etti.

Burş, sosyal medya paylaşımında, "Bu, geçici bir yakıt krizi değil, hastaneleri tamamen kapanmaya sürükleyen ve hastaları önlenebilir ölümlerle karşı karşıya bırakan, sistematik bir boğma ve mahrum bırakma politikasının yeni bir halkasıdır. Tedariklerin durması yalnızca jeneratörlerin kapanması anlamına gelmiyor; bu aynı zamanda ameliyathanelerin ve yoğun bakım ünitelerinin faaliyetlerinin durması, solunum cihazları ve oksijen sistemlerinin çalışamaz hale gelmesi, kuvözlerdeki yenidoğanlar, diyaliz hastaları, yaralılar ve kronik hastaların hayatının ciddi şekilde tehdit altına girmesi, ambulans hizmetleri ile ilaç ve aşıların soğuk zincirinin de kesintiye uğraması demek" ifadelerini kullandı.

∗∗∗

BÜTÇE SAVAŞA GİTTİ SÜBVANSİYONA KALMADI

Savaşın yanı sıra başta Ren olmak üzere Avrupa nehirlerindeki düşük su seviyelerinin lojistik maliyetlerini artırması, Almanya’da akaryakıt fiyatlarını tarihi zirveye taşıdı. Almanya Otomobil Kulübü (ADAC) tarafından yapılan açıklamaya göre, ülkede en yaygın kullanılan Super E10 tipi benzinin litre fiyatı önceki gün ülke genelinde ortalama 2,273 avroyla tüm zamanların en yüksek seviyesine ulaştı. Motorin fiyatlarında ise benzine kıyasla çok daha hızlı bir yükseliş görüldü. Hafta sonunda 3,5 sent artan dizelin ortalama litre fiyatı pazar günü itibarıyla 2,404 avro oldu. Akaryakıt fiyatları özellikle son 2 haftada hızla yükseldi. ADAC verileri, 30 Ağustos’ta E10 benzininin pazar günkü fiyata göre 12 sent, dizelin ise yaklaşık 20 sent daha ucuz olduğunu ortaya koydu.

Fiyatlar, ülkede sürücülere yönelik yeni mali destek veya vergi indirimi beklentisini doğursa da hükümet indirimi planlanmadığını açıkladı. Almanya’nın emperyalist savaşı büyüten saldırı yatırımları, bütçe açığına yol açarken hükümetin yeni bir vergi indirimine şu an için sıcak bakmadığı ifade edildi. Enerji fiyatlarındaki artışın piyasalara yansımasıyla Almanya’da ağustos enflasyon oranı da yükselişe geçerek yüzde 2,9 oldu.

∗∗∗

RUSYA: İÇ PAZARA BAĞLI İHRACAT BAŞLAYABİLİR

Rusya’nın petrol ürünlerinde durdurduğu ihracat, ABD Başkanı Trump’ın Ukrayna’ya çağrı yapmasına yol açtı. Trump, Ukrayna’nın Rusya’daki dizel üretim tesislerine yönelik saldırılarını durdurması çağrısında bulundu. Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov, gazetecilerle gündemi değerlendirdiği toplantıda ABD Başkanı Donald Trump’ın çağrısını memnuniyetle karşıladıklarını dile getirerek "Petrol piyasalarındaki durumun kötüleştiğini görüyoruz. Bunun başlıca nedeni, Basra Körfezi bölgesindeki istikrarsızlık ve gerilimin yeniden tırmanmasıdır" diye konuştu.

Rusya’nın petrol ürünleri ihracatını yasakladığına dikkati çeken Peskov, bunun ülke içindeki ihtiyaçlarının karşılanması için yapıldığını belirtti. Peskov, "İç pazarımızın ihtiyaçları karşılandığında, yasağın kaldırılması gündeme gelecek. Böylece ilave miktarlar küresel pazarlara yönlendirilebilecek" ifadelerini kullandı.

∗∗∗

AVRUPA’DA ARTIŞ ORANI DAHA DÜŞÜK KALDI

AA, geçen hafta savaşın Avrupa’da akaryakıt fiyatlarına etkisini ele almış, Avrupa Birliği (AB) genelinde benzinin litre fiyatı savaş öncesine kıyasla yüzde 24, dizel fiyatı ise yüzde 33 arttığını hesaplamıştı.

Buna göre, AB genelinde vergiler dahil ortalama benzin fiyatı, 23 Şubat’ta litre başına 1,64 avro iken, 7 Eylül’de yaklaşık yüzde 24 artışla 2,04 avroya çıktı. AB’de dizelin litre fiyatı, 23 Şubat’ta 1,59 avro düzeyindeyken 7 Eylül’de yaklaşık yüzde 33 artışla 2,11 avroya yükseldi.

Üye ülkeler bazında yapılan karşılaştırmada, benzin fiyatlarındaki en yüksek artış Danimarka ve Finlandiya’da görüldü.  Danimarka’da benzinin litre fiyatı yaklaşık yüzde 36 artışla 1,94 avrodan 2,63 avroya yükseldi. Finlandiya’da da litre başına benzin fiyatı yaklaşık yüzde 36 artışla 1,71 avrodan 2,32 avroya çıktı. Danimarka ve Finlandiya’yı yüzde 32 ile Çekya ve Polonya, yüzde 29 ile Litvanya izledi.

Dizel fiyatlarında ise en yüksek artış Bulgaristan’da kaydedildi. Bulgaristan’da litre başına dizel fiyatı yaklaşık yüzde 47 artışla 1,23 avrodan 1,81 avroya çıktı. Bulgaristan’ı yaklaşık yüzde 44 artışla Çekya, yüzde 42 ile Finlandiya, yüzde 39 ile Polonya ve yüzde 38 ile Belçika takip etti. Böylece Çekya, Finlandiya ve Polonya, hem benzin hem de dizelde en sert fiyat artışı yaşayan ilk 5 ülke arasında yer aldı.